person holding game controller in-front of television
08 października 2026

Uzależnienia behawioralne. Czyli nowe czasy, nowe uzależnienia - G. Wach

Czy gry i smartfony mogą uzależniać tak samo jak alkohol? Mechanizmy uzależnień behawioralnych

Podstawową zasadą, którą należy przyswoić, jest to, że nałogi stanowią formę regulacji stanów emocjonalnych. Oznacza to, że niektórzy z nas, uciekając od przeżywania niepożądanych uczuć, próbują polepszyć swój stan poprzez picie alkoholu i branie narkotyków, czyli tzw. intoksykację. Mechanizm nałogowego regulowania uczuć nie musi jednak popychać do zażywania substancji psychoaktywnych. XXI wiek przyniósł wiele udogodnień i nowych rozrywek. W naszych życiach pojawił się Internet, a także tablety i smartfony. Jedną z najpopularniejszych form zabawy stały się gry komputerowe, które potrafią pochłonąć nas na długie godziny. Niestety, z czasem okazało się, że niektóre z tych nowości i udogodnień dla wielu stały się formą ucieczki, a co za tym idzie – nałogiem. Uzależnienie od gier wideo, Internetu czy pornografii potrafi być niemal równie groźne co alkoholizm.
 
 

Pętla dopaminowa – jak technologia przejmuje kontrolę nad mózgiem?

Za podstępnym charakterem uzależnień behawioralnych stoi biochemia naszego mózgu, a w szczególności neurotransmiter zwany dopaminą – nazywany często hormonem nagrody. Każde powiadomienie w telefonie, wygrana w grze komputerowej czy polubienie pod zdjęciem w mediach społecznościowych wywołuje wyrzut dopaminy. Przeglądanie Internetu projektowane jest w taki sposób, aby dostarczać nam tzw. nieregularnych nagród (ang. variable rewards). Ponieważ nie wiemy, kiedy natrafimy na kolejną ciekawą informację czy wiadomość, nasz mózg stale pozostaje w stanie ekscytacji i oczekiwania. Z czasem dochodzi do zjawiska tolerancji – potrzebujemy coraz więcej czasu spędzonego przed ekranem, aby poczuć tę samą ulgę lub satysfakcję.
 

Jak rozpoznać problem? Objawy uzależnienia behawioralnego

Jeżeli szukasz rozwiązania, musisz zapamiętać, że różne uzależnienia behawioralne wskazują elementy wspólne dla nich oraz dla uzależnień chemicznych. Oznaką uzależnienia behawioralnego może być:
 
  • Uporczywe wykonywanie pewnych czynności – siła dążenia do ich wykonywania jest tak duża, że odbiera się ją subiektywnie jako coś nie do odparcia (tzw. głód zachowania).
     
  • Powtarzanie tych czynności mimo wyraźnych szkód – doznawanie niepowodzenia w przypadku prób powstrzymania się od nich, utrata kontroli, pojawienie się bardzo przykrych stanów psychicznych (rozdrażnienie, lęk, wściekłość), a czasem dolegliwości fizycznych, gdy przedłuża się okres abstynencji, oraz doznawanie silnie oczekiwanej ulgi przy powrocie do nałogu.
  • Zzaniedbywanie dotychczasowych pasji, obowiązków zawodowych i relacji z bliskimi na rzecz czasu spędzanego przed ekranem.
Warto wiedzieć, że Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oficjalnie wpisała zaburzenie grania w gry wideo (Gaming Disorder) do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-11), stawiając je w jednym rzędzie z innymi poważnymi zaburzeniami psychicznymi.
 

Terapia uzależnień behawioralnych – jak wygląda leczenie?

Zaburzenia korzystania z dobrodziejstw elektroniki rządzą się takimi samymi mechanizmami jak uzależnienia chemiczne. Oznacza to, że zaburzenia te powinno się leczyć. W przeciwieństwie jednak do uzależnienia od alkoholu czy narkotyków, celem terapii uzależnień behawioralnych rzadko jest całkowita abstynencja – we współczesnym świecie trudno bowiem całkowicie zrezygnować z komputera czy telefonu.
Terapia polega na nauczeniu się prawidłowego korzystania z tych urządzeń i rozwiązaniu głębszych przyczyn leżących u podstaw wytworzenia się patologicznych form surfowania po sieci, nieodrywania oczu od smartfona czy uciekania w świat gier. Samo zaburzone korzystanie z nich jest jedynie czubkiem góry lodowej – skuteczne leczenie musi sięgnąć znacznie głębiej.
 
Zaledwie niewielkiej części chorych osób udaje się wygrać ze schorzeniem na własną rękę – zdecydowana większość potrzebuje fachowej pomocy (np. w ramach psychoterapii poznawczo-behawioralnej). Terapia obejmuje:
Intensywny trening powrotu do właściwego używania urządzeń – wdrażanie cyfrowego detoksu, wyznaczanie sztywnych ram czasowych oraz technik specyficznych dla danego zaburzenia.
Pogłębioną terapię stanów emocjonalnych – naukę zdrowych strategii radzenia sobie ze stresem, lękiem, samotnością czy trudnymi emocjami, które dotąd były „zagłuszane” przez ekran.
 
Jeśli zauważasz u siebie lub bliskiej osoby trudności z kontrolowaniem czasu spędzanego przed ekranem, nie zwlekaj. Zgłoszenie się do specjalisty psychoterapii uzależnień to pierwszy i najważniejszy krok do odzyskania kontroli nad własnym życiem.

Skontaktuj się z nami!

Odwiedź nasze social media